Kopie van artikel:

Je loopt op straat, kijkt in de etalage en ziet een middelbare vrouw lopen. Grote schrik: je bent het zelf. Het is erg als vrouw 25 te worden, schrikken als je 30 wordt, bij 35 is het leven te druk met werk en kinderen om nog ergens van te schrikken � behalve als er nog geen kind is, dan is er paniek, bij 40 kun je beter in bed blijven en bij 50? Onwillekeurig doemen grauwe beelden op van bloemetjesjurken en een permanent, ja met 50, dan ben je eigenlijk een soort dood.

Maar niet heus. arbeidspsycholoog Louise Boelens ging op zoek naar de vrouw van 50 en trof heel wat anders aan: bergen �lust, lef en nieuwe ambitie�. De moderne vrouw van 50 is energiek, veelal aan het werk, heeft vaak nog kinderen thuis, en wil nog van alles: eindelijk voor zichzelf beginnen of een nieuwe minnaar. �Anno 2007 is 50 worden zoiets als 40 worden tien jaar geleden�, schrijft Boelens in haar deze week verschenen boek Vrouwen van 50.

Boelens, zelf een 50-plusser die met haar neus vooraan stond bij de culturele veranderingen sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw, toont aan de hand van diepte-interviews met 130 vrouwen hoeveel rijkdom zij hebben verworven. Was het haar moeder nog niet gegund te studeren en was het vroeger de gewoonte (of eis) te stoppen met werken zodra de vrouw trouwde, inmiddels heeft een kwart van de vrouwen van 50 een opleiding op mavo-niveau, volgde 39 procent hoger middelbaar onderwijs en heeft bijna een kwart een hbo- of hogere opleiding afgerond.

Van de leeftijdsgroep van 45 tot 55 jaar is tweederde aan het werk, met een baan van minimaal 12 uur. De leefvormen van vrouwen van 50 zijn ook uiterst divers. Boelens sprak getrouwde, gescheiden, samenwonende, en alleenstaande vrouwen, lesbisch of hetero, met of zonder kinderen. Vrouwen, blijkt, hebben meer dan ooit de regie over hun leven. En naarmate vrouwen ouder worden en de sluier van de zorgende �mammie-stand� optrekt, komt er �ruimte in het hoofd, scherpte en lef� voor in de plaats, die Boelens omschrijft als heksenenergie. �inhoudelijk sterk, vlijmscherp neergezet en de dame in kwestie raakt niet van haar stuk. Boelens sprak met tal van vrouwen die juist rond hun 50ste ertegenaan gaan, eindelijk hun hart volgen en hun ambities de vrije teugel laten. Ongeacht wat anderen vinden.

Hoe positief veel levensomstandigheden van de (oudere) vrouw ook zijn, Boelens verhult niet dat elk leven, welke revoluties ook langswaaien, verlies kent: een vrouw van 50 mag er nog best wezen, sjans hebben wordt schaarser en menig vrouw is nog heel gezond, maar toch lijkt het of anderen harder gaan fietsen, vergeet je vaker waar je je sleutels hebt neergelegd en overgangshormonen kunnen rare reacties teweegbrengen. Verdriet, weemoed en verweesdheid zijn gevoelens die ook onverbrekelijk bij het ouder worden horen, met of zonder ooglidcorrectie.
Boelens stelt niet alleen vast dat hoogopgeleide vrouwen van 50-plus massaal blijven werken, ze dook ook in de bestaande cijfers over arbeidsvreugde. Ze ontdekte dat juist die hoger opgeleide, getalenteerde vrouw, met een goede baan en een rijk persoonlijk leven, opvallend vaak moe is. Niet gewoon wat moe, maar het soort moe waartegen een nachtje slaap niet meer helpt. Een gericht onderzoek, samen met onderzoeksbureau SKB, leerde dat een op de vijf jonge, hoogopgeleide vrouwen van eind 20 zich vaak psychisch vermoeid voelen. (zie kader: Psychisch moe)
Dit percentage daalt rond het 30ste levensjaar, maar neemt vanaf 35 weer gestaag toe. Van de vrouwen van 57 jaar is zelfs 40 procent doodmoe. Vermoeide werknemers bevinden zich vooral in de sectoren onderwijs, zorg en overheid, juist de sectoren waar de meeste vrouwen werken. Het opvallendst is dat hoogopgeleide vrouwen met een baan veel vermoeider zijn dan hoogopgeleide mannen, maar ook dan vrouwen met een lagere opleiding (zie grafiek).

�Een bizarre uitkomst�, vindt Boelens, �het is merkwaardig dat zo�n grote groep vrouwen niet adequaat aan het werk is, terwijl tal van commissies proberen werknemers van 45 jaar en ouder aan het werk te houden.�
Hypothesen om de grotere vermoeidheid van vrouwen te verklaren, zijn er genoeg: bij vrouwen wringt de rol van moeder en werknemer, de opvangvoorzieningen zijn onvoldoende, mannen doen weinig in huis. Maar: vrouwen zonder kinderen zijn ook vermoeider. Mogelijk is de werksfeer nog altijd te vrouwonvriendelijk, of vrouwen geven op hun werk veel en vragen te weinig terug, dat houdt ze in lagere posities met lagere salarissen en een te hoog werktempo.

Boelens zegt op grond van haar ervaring als coach van oververmoeide vrouwen: �Vrouwen mogen op het werk wel wat brutaler worden, ze moeten zich soms minder aanpassen, leren nee-zeggen, minder slikken voor de werkrelatie en accepteren dan maar wat minder aardig gevonden te worden.� SKB-directeur Jan Prins suggereert dat de �persoonlijke geschiedenis� Om te achterhalen hoe de psychische vermoeidheid zich laat verklaren, gaat Komend jaar gaat ze nader onderzoek doen. �Ik ben al blij dat het probleem nu zichtbaar is en we iets kunnen gaan doen.�

Louise Boelens, Vrouwen van 50. Lef. Lust en Nieuwe Ambitie.
Uitgeverij Archipel, � 16,95 ISBN 9789063053215

Psychisch moe
Van werken word je moe, dat
is niet raar. Maar je moet van werk kunnen uitrusten om de
volgende dag weer aan de slag
te kunnen. Om te onderscheiden wat gewoon moe en riskant moe is, wordt met een vragenlijst gemeten hoe iemand zich herstelt. Wie op de schaal herstelbehoefte een 6 of hoger scoort, loopt het
risico een burn-out te krijgen.
Zo iemand is psychisch vermoeid. Deze gegevens komen van het Amsterdamse onderzoeksbureau SKB. Zie ook: www. SKB.nl

Zo blijft werk leuk
De tips van psychologe Boelens:
Leeg je �harde schijf�: praat
over zaken die je dwarszitten
Organiseer een steun-netwerk
Zoek een opfriscursus op je werk
Kijk of er nog talent verstopt zit in jezelf
Vraag het oordeel van jongere collega�s over je werk
Wees nieuwsgierig naar de jeugd
Accepteer dat veranderingen
bij het leven horen
Kijk waar je energie in stopt,
beperk je klaagzangen
Neem de regie: kijk vooruit
en bepaal waar je lol in hebt

Werken kost wat
Veel ouders lukt het, naast een baan kleine kinderen opvoeden. �Ik ervaar die combinatie als pittig.� Zegt Janneke Duchateau, 41 jaar, werkzaam in de geestelijke gezondheidszorg en moeder van drie kleine kinderen. �Ik heb een prachtig vak, maar door de werkdruk, in combinatie met onrustige, allergische kinderen thuis en veel gebroken nachten, bracht ik het niet meer op. Om mijn werk af te krijgen, moest ik meer uren maken dan in mijn werkdag zaten.� Door reorganisaties, meer cli�nten per dag, meer administratie en verantwoording afleggen, kortom, een opeenhoping van maatregelen die efficiency beogen, werd de werkdruk hoger. En intussen werd de problematiek van cli�nten complexer en stegen de wachtlijsten. �Het is frustrerend dat door de nadruk op kwantiteit de kwaliteit van het werk eronder ging lijden.�
Op het laatst was ze alleen nog moe. �Leuke dingen zegde ik af, ik stond moe op en ging uitgeput naar het werk. Ik kon niet meer, en besefte een burnout te hebben.� Na een paar maanden thuis, re�ntegreert ze weer. �Achteraf was ik liever een tijdje alleen moeder geweest.� In het begin voelde het alsof ze had gefaald. �Ik zie het nu als een levensles. Ik zoek een betere balans, met de kinderen gaat het al beter en ik probeer relaxter met de dingen om te gaan.� Niet-werken is geen optie, als mede-kostwinner. Toch vindt ze het een �voorrecht� dat vrouwen van haar generatie mogen studeren en zich ontplooien, maar op werken �staat soms wel een hoge prijs�.

Ik leefde op stress
Dat het zou misgaan, wist ze eigenlijk wel. Eerst was er het plan een studie te gaan doen om zichzelf in haar functie te ontwikkelen. Een flinke klus, een hbo-studie naast een 32-urige baan. Maar de kinderen waren groot, het moest lukken. �Ik had er ontzettende lol in�, vertelt Renate de Vries (52). Maar toen kwam er een reorganisatie. Haar reistijd nam explosief toe. De nieuwe baas zag het studieplan veel minder zitten. En haar ouders werden ziek. �Ik weet nog dat ik dacht: gelukkig is het kerstvakantie.� Maar de stress liep toch op. De werkstijl in haar nieuwe omgeving beviel niet. �Alles werd zakelijker, harder.� Langzaam eisten werkstress, reistijd, studie en mantelzorg hun tol. �Ik herinner me een bijeenkomst waar ik werkelijk niet begreep wat de mensen zeiden. Ik heb een presentatie gedaan die nog best goed gelukt was, maar ik weet niets meer. Ik liep op adrenaline, had alleen nog stresshormonen in mijn lijf.� Eenmaal thuis, met een ferme burnout , bleek zelfs koken een hele klus. �Co�rdineren lukte niet meer, twee pannen op het vuur en iets op het aanrecht, ik kon het niet meer bijbenen.�
Een jaar verder is ze nu. Haar studie is afgerond en ze heeft een nieuwe baan. Ze zat vijf maanden thuis, kreeg psychische hulp en leerde zich ontspannen. Ze geniet weer van haar werk en snapt niet als collega�s vragen hoe lang ze wil doorgaan. �Hoezo, dat vraag ik hen toch ook niet? Ik stop nog lang niet.� Waarom de hoogopgeleide vrouw vermoeider is dan anderen? � Vrouwen willen te veel te goed doen.�

Ze is goud waard
Een vriendin van haar verwoordde het ooit mooi: �Werkgevers behandelen een zak met goud hetzelfde als een zak met zout.� En ja, die vriendin doelde op haar: een oudere, hoogopgeleide vrouw, met een leuke maar zware baan, die haar hele leven met hartstocht heeft gewerkt en als alleenstaande moeder ook nog twee kinderen heeft opgevoed. En dat zij, Marianne van Erpen, 57 jaar, op het werk toch nog even hard moet rennen als haar twintig jaar jongere collega�s om haar targets te halen.� Maar mijn lijf gaat meer protesteren.� Van Erpen werkte altijd in de sociale sector. Dat leverde haar heel wat pensioen- en carri�rebreuken op (�had je net een project op de rails, schaft een nieuw kabinet het af�). Ze wil minder werken, maar dat kan niet. Zuur, want ze leverde jaren topsport: �Met de kinderen 6 uur op, om 12 uur naar bed, jaren van zes uur slaap per nacht�. De laatste jaren leefde ze ook gedisciplineerd: elke dag yoga, geen glaasje wijn door de week en op tijd naar bed.
Dan stoort het dat na al die jaren zorg, vrouwen zoals zij er qua carri�repositie en salaris nadelig uitspringen vergeleken met mannen van dezelfde leeftijd. Zelfs nu, met pijn, heeft ze geen recht op een tandje lager. �Ik heb veel idee�n, ben een praatpaal op het werk, maar computersystemen en zakelijke aspecten kosten me meer energie dan jongeren.� Dus: �Waar blijft het leeftijdsgebonden personeelsbeleid, dat vrouwen waardeert om hun verdiensten en tegemoetkomt op hun zwakke punten, opdat ze nog een tijd fijn kunnen doorwerken?�